بهاءالدين محمد عاملي در 26 ذي الحجه سال 953 هجري قمري در جبل عامل لبنان در خانواده اي شيعي مذهب چشم به جهان گشود. پدرش عزالدين حسين از شاگردان شهيد ثاني بود كه پس از قتل شهيد ثاني تصميم به ترك وطن گرفت و عازم ايران شد. خاندان شيخ بهايي در قزوين، پايتخت صفوي، مورد توجه و عنايت دربار شاه طهماسب قرار گرفتند و شاه در نكو داشت بهاء الدين و فراهم نمودن اسباب تعليم و معيشت وي توصيه و سفارش بسيار نمود. با ظهور شاه عباس اول در سال 966ه ق. و برقراري نظم و امنيت دركشور و تغيير پايتخت از قزوين به اصفهان، شيخ بهايي به اصفهان فراخوانده شد. در نيمه اول قرن يازدهم هجري، حوزه علميه اصفهان از وجود نوادري چون شيخ بهايي، مجلسي اول، مجلسي دوم، ميرداماد، ملا صدرا و ميرفندرسكي بهره مي برد. از اين ميان نزديكترين علماي زمان به شاه عباس، شيخ بهايي بود. شيخ بهايي از جمله نادر دانشمندان و علمايي است كه علاوه بر علوم ديني و حكمي و عرفاني بر علومي همچون رياضي، هندسه و فيزيك تسلط داشت. از شيخ آثار و تاليفات بسياري در علوم گوناگون بر جاي مانده و نام بيش از صد اثر وي در كتب ذكر شده است.كه بعضي از آنها عبارتند از:"نان و حلوا"،"شير و شكر"،"جامع عباسي"،"كشكول"،"خلاصه الحساب"،"تشريح الافلاك".
اين دانشمند بزرگ در زمينه معماري نيز منشاء آثار گرانقدري شد كه عمده ترين آنها عبارتند از:
مسجد امام: كه ساخت آن در سال 1612ميلادي آغاز شد و در سال 1618 پايان يافت. گفته مي شود طرح بنا و نظارت بر ساختمان را شيخ بهائي بر عهده داشت و حتي مشكل زاويه بين ضلع جنوبي ميدان با قبله را به درايت حل نمود.
حمام شيخ:از پديده هاي معماري ديگر كه شيخ بهايي بنا نمود و هنوز آثار ساختمان آن در كنار مسجد جامع اصفهان موجود است، حمام شيخ بهايي است. معروف است كه گرماي گلخن حمام را از طريق استفاده از گاز فاضلاب حمام تامين نموده و شمع سوزان زير ديگ گلخن حمام تا چند دهه قبل روشن بوده است.
ساعت شاخص اوقات شرعي:
اين سنگ نشانه در مسجد امام اصفهان و از جمله آثار به جاي مانده از شيخ بهايي است كه اوقات شرعي را نشان مي دهد.
شهر نجف آباد:
طراحي و فكر ايجاد شهر نجف آباد در 30 كيلومتري غرب اصفهان نيز از شيخ بهايي مي باشد. اين شهر اكنون بعد از حدود 400 سال همچنان از نظر اصول شهرسازي و رعايت مسير معابر و ايجاد محلات، از ساير شهرها متمايز است.
تقسيم آب زاينده رود معروف به طومار شيخ بهايي:
از شگفتيهاي كارهاي شيخ بهايي طومار تقسيم آب زاينده رود است. اين چشمه جوشان و مارپيچ از زردكوه بختياري تا مرداب گاوخوني را مشروب مي سازد و در اين راه هشتاد فرسنگي، همواره جيره بلوكات و مزارع مختلف را داده است. شيخ بهايي در پي پيداكردن راه علاجي براي تقسيم عادلانه اين آب، به تنظيم طومار تقسيم آب زاينده رود پرداخت وكل آن را به 33 سهم و 275 سهم جزئي ترتقسيم نمود و با طراحي 13 نهر آن را توزيع نمود.
شيخ بهايي در دوازدهم شوال سال 1031 قمري در سن هفتاد و هفت سالگي بر اثر بيماري در گذشت. پيكر شيخ به وصيت او و فرمان شاه عباس در مشهد و در جوار امام هشتم به خاك سپرده شد
علمي و آموزشي 
