بديع معنوي

بديع معنوي بحث در شگردهايي است كه موسيقي معنوي كلام را افزون مي كنند و آن بر اثر ايجاد تناسبات و روابط معنايي خاص بين كلمات است و به طور كلي يكي از وجوه تناسب معنايي بين دو يا چند كلمه برجسته مي شود. به عبارت ديگر اگر بديع لفظي باعث مي شود كه كلمات به وسيله تشابه و تجانس هر چه بيشتر مصوت ها و صامت ها به يكديگر وابسته شوند و بين آنها رابطه آوايي محسوسي ايجاد شود، در بديع معنوي آن چه ذهن را از واژه اي متوجه واژه ديگر (چه حاضر و چه غايب ) مي كند و به عبارت ديگر رشته اي كه كلمات را به طرزي هنري به هم پيوند مي دهد، تناسب معنايي است.

برخي از اين شگردها جزو ذاتيات سبك ادبي است مانند تشبيه و مجاز و استعاره و كنايه و مبالغه و ايهام و ايهام تناسب ... يعني هيچ اثر ادبي نيست كه كاملا از آنها عاري باشد .  اين شگردها باعث مي شوند كه كلام مخيل و تصويري شود و يا از صورت مستقيم و يك بعدي ، به صورت غير مستقيم و چند بعدي درآيد يعني از زبان عادي فاصله بگيرد. به هر حال تشخص كلمات به وسيله برجسته كردن تناسب معنايي، مكث در رواني، ايجاد اعجاب و غيره، حواس خواننده هوشيار را به خود جلب مي كند و او را به جنبه هاي زيبا شناختي كلام رهنمون  مي شود.

طبقه بندي بديع معنوي

جميع مباحث بديع معنوي در پنج طبقه تشبيه(همانند سازي)، تناسب ، ايهام (چند معنايي) ، ترتيب كلام، تعليل و توجيه، قابل بررسي است. يعني زير بناي همه صنايع معنوي يكي از پنج نظم فوق است.