شبكه اطلاع رساني شهرستان مراغه

بستن/بازکردن

آواي روح افزا

ادبی هنری

کد مقاله: 1007	منبع : بخش فرهنگي وب سايت مراغه
تاریخ ثبت: ۲۴ آذر ۱۳۸۴	تعداد بازدید: 551
رتبه بندي توسط كاربر : هنوز هیچ امتیازی داده نشده است. تعداد آرا :0

آواي روح افزا

صداي آبشار و جريان پر شور رود، سكوت دشت كه در لايه هاي زيرين آن صداي جيرجيرك ها و زنجره ها نهفته است، صداي وزش بادي كه در لابه لاي درختان مي پيچد، صداي موج دريا و سكوت محض كوير، همه و همه موسيقي طبيعتند. طبيعت سرشار از صدا است ولي نه هياهو. پناه بردن به طبيعت و شنيدن صداي آن روح آدمي را از آرامشي عميق مي آكَنَد. انسان در گريز از صداهاي گوش خراش شهر، خستگي هاي ناشي از كار مداوم و فشارهاي پي در پي را با خود به دامان طبيعت مي برد و طبيعت چون دايه اي مهربان انسان را در آغوش پرمهر و سراسر شادي خود مي گيرد و با نواي دل انگيز خود او را آرامش مي بخشد. طبيعت، دشت و دمن، كوهسار و جنگل، دريا و بيابان همه مظاهر قدرت الهي اند و انسان گريخته از دامان معنويت را دوباره به تفكر و تدبر و شادي هاي بي آلايش بازمي گرداند.

امروزه تاثير موسيقي و نواي خوش آن بر روح آدمي و يا تسكين دردهاي فيزيكي و روحي او انكار ناپذير است. برخي از پزشكان و روان شناسان به ويژه در كشورهاي پيشرفته با موسيقي دردهاي بيمارانشان را تسكين مي دهند و يا بيماري هاي آنها را بهبود مي بخشند. هر يك از اديان الهي نيز به گونه اي بر تاثير نواي خوش بر روح آدمي تاكيد داشته اند. حضرت داوود(ع) يكي از پيامبران الهي است كه صوت خوش او و مزاميري كه از آن حضرت باقي مانده است، بسيار مشهور است. " به حضرت داوود، نغمه خوش و دلپذيري عنايت شده بود، به گونه اي كه پرندگان، هنگام نغمه سرايي وي، در محراب عبادتش جمع مي شدند و حيوانات بيابان نيز به مجرد شنيدن صدايش به او نزديك مي شدند و از شدت تاثير جذبه صداي خوش او، حضور مردم (و خطرهاي ناشي از آن) را فراموش مي كردند. حضرت داوود، جداي از صداي دل انگيز و روح بخش، مزامير معروفي نيز داشته است. اميرمؤمنان(ع) وي را صاحب مزامير و قاري اهل بهشت معرفي كرده است."

مزامير داوود كه نيايش هاي آن نبي الهي است، در همراهي با نواي خوش آهنگ او تاثيري چندين برابر مي يافت و بر دلها اثر فراواني برجاي مي نهاد. در دين مسيح نيز مي توان همراهي موسيقي و نيايش را يافت، حتي اكنون نيايش مسيحيان در كليساها با نواي موسيقي بسيار ملايمي همراه است كه شور مذهبي را در پيروان اين دين الهي برمي انگيزد. در اسلام نيز نه به مانند مزامير داوود و نواي موسيقي در كليسا، بلكه به گونه اي كاملا متفاوت از نواي خوش آهنگ براي افزودن بر تاثير كلام الهي برگرفته شده است.

اذان مرحوم موذن زاده نمونه بسيار تحسين برانگيز و شاخصي از همراهي معناي بلند و نواي خوش و موسيقي همراه است. مرحوم موذن زاده با بهره گيري از صداي گرم خود و همچنين با استفاده از ظرفيت هاي معنوي در برخي دستگاه هاي موسيقاي ايراني، اذاني به ياد ماندني برجاي گذاشت كه دل و جان هر مسلماني را از معنويت و الهام لبريز مي كند. اين اذان با تارهاي روح آدمي در هم تنيده مي شود و با ايجاد نوعي حالت جذبه و كشش روحي و معنوي مسلمان را آماده نماز مي كند.

از اين دست نمونه ها بسيار است. در اختتاميه هشتمين اجلاس سران كشورهاي اسلامي در تهران( آذرماه 1376)، استاد منصوري با قرائت بسيار زيباي آياتي از قرآن مجيد اشك از ديدگان بسياري از روساي جمهور و يا پادشاهان كشورهاي اسلامي سرازير كرد. نواي روح بخش قرآن در آميزش با صداي خوش و آهنگ جانفزا تا اعماق روح آنان نفوذ كرد و به يادشان آورد كه مسلمانند، كه پيرو رسول بلندمرتبه اي هستند كه از سوي پروردگار"حبيب" لقب يافته است، يادآوري كرد كه نيرويي بس عظيم دارند كه بيهوده در اختلافات آن را از دست مي دهند و از آن بهره نمي گيرند. نواي قرآن و صوت زيباي استاد منصوري جاني دوباره در كالبد كنفرانس سران كشورهاي اسلامي دميد تا براي احياي دوباره تمدن اسلامي از هيچ كوششي فروگذار نكنند.

"هنر استفاده از صداي نيكو در آغاز اسلام، در عرصه قرائت قرآن جلوه كرد. روايات زيادي در باره قرائت نيكوي پيامبر اكرم(ص) و ديگر معصومان(ع) وارد شده است. بعضي ازروايات، پيامبر اكرم(ص) را (احسن الناس صوتاً بالقرآن) معرفي كرده اند و از روايت ديگر برداشت مي شود كه آن حضرت در نماز جماعت، براي رعايت حال مومنين و جلوگيري از خود بي خود شدن آنان، از نيكويي قرائت خويش مي كاسته است.

امام زين العابدين و امام باقر(ع) نيز چنان با صداي خوش، قرآن مي خواندند كه گاه مردم مي ايستاده اند و به قرائت آنان گوش فرا مي داده اند و گاه نيكويي قرائت امام، آنان را از هوش مي برده است. خوش خواندن قرآن، منحصر به معصومان(ع) نبوده است، شماري از صحابه و تابعين نيز قرائت هاي نيكويي داشته اند. در بعضي از موارد پيامبر اكرم(ص) به قرائت آنان با كمال اشتياق گوش فرا مي داده است. در مواردي نيز قرائت آنان رابه مزمار داوود(ع) تشبيه مي فرموده است.

قرائت زيباي قاري سبب مي شود كه هرچه بيشتر معانى قرآن در ذهن شنونده تجسم يابد، رسول خدا صلى الله عليه وسلم در اين باره مى فرمايند: "صداى نيكو زينتى است براى قراء" همچنين حديث ديگري اشاره دارد كه " قرآن را با صوت زيبا و نيكو بخوانيد " و همچنين مى فرمايند : " آن كس كه قرآن را با تانى و آهنگ قرائت نكند از ما نيست."

بر خواندن قرآن با صوت زيبا از سوي ائمه اطهار و بزرگان دين بسيار تاكيد شده است، رسول خدا ‌فرموده است: "خانه هاي خود را با تلاوت قرآن نوراني كنيد، و مانند قوم يهود و نصاري نباشيد كه فقط در كنيسه‌ها و كليساها دعا مي‌كنند و خانه ها را رها كرده اند. وقتي تلاوت قرآن در منزل زياد شود، اهل خانه از خير و بركتش بهره‌مند مي شوند و آن خانه براي اهل آسمان مي درخشد، همان گونه كه ستارگان آسمان براي اهل دنيا مي‌درخشد".

حضرت رسول در اين باره در جايي تاكيد فرموده اند: "قرآن را با لحن و صوت عربي بخوانيد. بعد از من قومي خواهند آمد كه قرآن را با غنا مي‌خوانند. اينان كه قلب‌هايشان شيفته آوازشان مي‌باشد، بدانند قرآن از حنجره آنها تجاوز نمي‌كند."

صوت خوش، از سوي تمام موجوات قابل فهم و ادراك است. همانگونه كه به هنگام نيايش داوود تمام موجودات در پيرامون او گرد مي آمدند و نواي نيايشش را مي شنيدند، مي توان انتظارداشت كه نواي خوش قرآن و صوت زيباي آن نيز كليه موجودات را به سجده و تسبيح و ستايش خود وادارد. آنجا كه همه كائنات و كهكشان ها، همه موجودات از كوچك ترين آنها تا بزرگترينشان خداوند را ستايش مي كنند، آيا جاي آن ندارد كه اشرف مخلوقات كه خداوند در آفرينش او به خود آفرين گفت، خدا را با زيباترين عبارات و با خوش ترين صداها و نواها بستايد؟ و در كلمات و واژه هاي مناجاتش تدبر كند و بيانديشد؟ انديشيدن در مناجات هم روح آدمي را سيراب مي سازد و هم فكر و خرد او را از اين نيايش بهره مند مي كند. اميرالمؤمنين عليه السلام در اين باره فرموده اند: " در علمي كه در آن فهم نباشد خيري نيست؛ در قرائتي كه در آن تدبّر نباشد خيري نيست، و در عبادتي كه در آن دقت و آگاهي نباشد خيري نيست."

عبادت، نيايش و مناجات ابزاري است كه انسان را به نيكي ها و خير راهنمايي مي كند، ولي مشروط به آنكه در تمام اينها عنصر انديشه حضور داشته باشد چرا كه انسان بي انديشه چون جسمي فاقد روح است كه به زودي بوي تعفن آن فضا را مي آكند. از اين رو عبادت ها و مناجات هاي بدون تدبر و انديشه نمي تواند براي انسان حاصلي به همراه داشته باشد. از رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم معناي آيه " و رتل القران ترتيلا" را پرسيدند: فرمود: " يعني قرآن را كاملا روشن و واضح بخوان، و آن را مانند شعر كه به سرعت مي‌خوانند قرائت نكن! " سپس فرمود:" وقتي به عجائب قرآن رسيديد توقّف و تأمل كنيد و با قرآن قلب‌هاي خود را به حركت در آوريد. سعي نكنيد سوره را به آخر برسانيد. عجله نكنيد، بلكه تفكر و تدبّر داشته باشيد، گرچه سوره به اتمام نرسد."

پيامبر اكرم از چند چيز بر امت خويش بيمناك بودند:"من بر شما مي‌ترسم از اينكه دين را سبك بشماريد، و حكم قاضي را با رشوه و امثال آن بخريد و قطع رحم نماييد و مي‌ترسم از اينكه قرآن را با آلات لهو و موسيقي همراه كنيد. و نيز مي‌ترسم كسي را كه در دين با فضيلت‌ترين شما نيست، جلو بيندازيد و علي عليه السلام را كنار بزنيد."

امام صادق عليه السلام فرمود: "امام باقر عليه السلام بهترين صوت قرآن را داشت، و هرگاه در شب به نماز مي‌ايستاد و قرآن مي‌خواند، بعضي از مردم كه از كنار خانه امام مي‌‌گذشتند، مي‌ايستادند و به صداي او گوش مي‌سپردند."

صوت زيبا اگر با ايماني سترگ و عشقي بزرگ همراه باشد مي تواند دلهاي مرده را زنده كند و جان هاي فسرده را به اقليم زندگي درآورد. معناي بلند روح آدمي را به پرواز در مي اورد و جان او را به عرش بر مي كشد و انديشيدن بر حيرت آدمي در دنيا مي افزايد و او را در برابر قدرت لايزال الهي خاكسار و فروتن مي كند. اين همه صوت زيبا، معناي بلند و تدبر در تلاوت قرآن گردهم مي آيد و آثاري بس گرانقدر براي انسان به همراه مي آورد. باشد كه در پناه قرآن اين كلام الهي، راه هاي بسته به رويمان گشوده شود و چشم اندازهاي وسيعي از انديشه و تفكر در برابرمان به تصوير در آيد.

یادداشت ها